Jak zacząć lepić z gliny bez koła i bez doświadczenia?
Lepienie z gliny wygląda prosto, dopóki pierwsza miseczka nie zacznie się rozjeżdżać albo pękać przy suszeniu. Większość takich problemów wynika z kilku podstawowych zasad, które łatwo opanować na pierwszych zajęciach.
W tym poradniku opisujemy cztery techniki ręcznego lepienia, podpowiadamy, co można zrobić z gliny na początek, i pokazujemy, jak krok po kroku ulepić kubek. Znajdziesz tu też najczęstsze błędy, przez które prace pękają w suszarni lub w piecu.
Na czym polega lepienie z gliny?
Lepienie z gliny to ręczne formowanie naczyń i przedmiotów bez koła garncarskiego. Glinę ugniata się, rozwałkowuje i łączy dłońmi oraz prostymi narzędziami, takimi jak wałek, nożyk czy drewniana łopatka.
To najstarszy sposób wytwarzania ceramiki. Jak opisuje hasło Garncarstwo w Wikipedii, na ziemiach polskich naczynia lepiono ręcznie z taśm i wałków glinianych, a toczenie na kole pojawiło się dopiero około 300 roku p.n.e. Techniki ręczne nie wyszły jednak z użycia: pozwalają tworzyć formy nieregularne, rzeźbiarskie i takie, których koło nie wykona.
Lepienie ręczne jest dobrym punktem wyjścia dla osób dorosłych, które dopiero zaczynają. Efekt widać szybko, a błędy da się poprawić w trakcie pracy.
Jakie są techniki lepienia z gliny?
Ceramicy pracujący ręcznie korzystają głównie z czterech technik. Można je łączyć w jednej pracy, np. korpus kubka z plastrów i ucho z wałeczka.
| Technika | Jak powstaje forma | Co z niej zrobisz | Trudność na start |
|---|---|---|---|
| Szczypanie (z kuli) | Wciskasz kciuk w kulę gliny i wyciągasz ścianki palcami | Czarki, miseczki, małe kubki | Niska |
| Wałeczkowa | Układasz cienkie wałki gliny warstwa po warstwie | Wazony, misy, wysokie formy | Średnia |
| Plastrowa | Wycinasz kształty z rozwałkowanego plastra i łączysz je | Talerze, kubki o prostych ściankach, pudełka | Średnia |
| Z bryły | Wydrążasz lub rzeźbisz formę w pełnym kawałku gliny | Figurki, małe rzeźby, przyciski do papieru | Niska do średniej |
Technika szczypania
Szczypanie to najprostszy sposób na pierwszą miseczkę. Z kuli gliny wielkości mandarynki robisz zagłębienie kciukiem, a potem obracasz ją w dłoni i delikatnie ściskasz ścianki. Liczy się cierpliwość: ścianka powinna mieć wszędzie podobną grubość.
Technika wałeczkowa
W technice wałeczkowej rolujesz z gliny długie wałki i układasz je spiralnie lub pierścieniami jeden na drugim. Każdą warstwę łączysz z poprzednią, zacierając szczeliny palcem lub narzędziem. Ta technika pozwala budować wysokie i szerokie formy, np. wazony.
Technika plastrowa
Plastry powstają z gliny rozwałkowanej na równą grubość. Z nich wycinasz według szablonu dno i ścianki, a potem łączysz je w gotową formę. Technika plastrowa daje proste, geometryczne kształty i sprawdza się przy talerzach oraz kubkach z prostymi ściankami.
Lepienie z bryły
Lepienie z bryły polega na rzeźbieniu w pełnym kawałku gliny albo jego wydrążaniu. Tak powstają figurki i małe formy dekoracyjne. Grube, pełne elementy trzeba jednak wydrążyć od spodu, bo zbyt masywna glina może popękać przy wypale.
Co można zrobić z gliny na początek?
Na pierwszych zajęciach najlepiej sprawdzają się małe formy, przy których szybko widać efekt. Dobre pomysły na start to:
- miseczka lub czarka z kuli gliny, techniką szczypania,
- kubek z plastrów albo z kuli, z uchem z wałeczka,
- talerzyk wycięty z plastra i lekko wygięty na formie,
- wazon budowany z wałeczków,
- rama lustra lub podstawka z plastra z odciśniętą fakturą,
- figurka wyrzeźbiona z bryły.
Na zajęciach cyklicznych z czasem powstają coraz większe prace: filiżanka do porannej kawy, wazon na kwiaty albo talerz na wspólne kolacje. Podobne projekty realizujemy też na jednorazowych warsztatach, np. ulep dizajnerski wazon albo lustro ceramiczne.
Jak zrobić kubek z gliny krok po kroku?
Kubek to jedna z najczęściej wybieranych pierwszych prac. Można go ulepić bez koła, łącząc dwie techniki:
- Przygotuj glinę. Ugnieć ją, aby usunąć pęcherze powietrza, które mogą rozsadzić pracę w piecu.
- Uformuj korpus. Zrób kubek z kuli techniką szczypania albo zwiń prostokątny plaster w walec i dolep do niego okrągłe dno.
- Wyrównaj ścianki. Sprawdź palcami, czy grubość jest podobna na całej wysokości, i wygładź brzeg.
- Przygotuj ucho. Wyroluj wałeczek, wygnij go i dopasuj do wysokości kubka.
- Połącz elementy. Ponacinaj oba miejsca styku, posmaruj je szlamem, czyli rozrzedzoną gliną, i dociśnij ucho.
- Ozdób kubek. Na tym etapie możesz nanieść angoby, czyli barwione glinki, albo odcisnąć fakturę.
- Oddaj kubek do suszenia i wypału. Po wolnym suszeniu, pierwszym wypale, szkliwieniu i drugim wypale kubek nadaje się do picia.
Cały proces od gliny do gotowego naczynia opisujemy dokładniej w poradniku ceramika w Warszawie: jak wybrać zajęcia, kurs albo warsztaty.
Jakiej gliny używać do lepienia?
Do lepienia ręcznego potrzebna jest glina plastyczna, która nie kruszy się przy wyginaniu. Hasło Glina w Wikipedii wskazuje, że do ręcznego formowania wyrobów ceramicznych używa się glin wysokoplastycznych i plastycznych.
Ważne jest rozróżnienie gliny ceramicznej i masy samoutwardzalnej. Glina ceramiczna przechodzi wypał w piecu i po szkliwieniu może służyć do jedzenia i picia. Masa samoutwardzalna twardnieje na powietrzu, ale nie przechodzi wypału, dlatego nie nadaje się na naczynia użytkowe.
Na zajęciach w pracowni nie musisz kupować gliny ani narzędzi. W Manoma Ceramics materiały, narzędzia i wypały są wliczone w cenę zajęć dla dorosłych.
Jakie błędy popełniają początkujący?
Większość nieudanych prac pęka z tych samych kilku powodów. Warto je znać przed pierwszymi zajęciami:
- Nierówna grubość ścianek. Cienkie miejsca schną szybciej niż grube, przez co praca pęka przy suszeniu.
- Zbyt szybkie suszenie. Praca postawiona przy kaloryferze lub na słońcu wysycha nierówno i się odkształca.
- Powietrze w glinie. Pęcherze zamknięte w źle ugniecionej glinie mogą rozsadzić naczynie w piecu.
- Łączenie bez nacięć i szlamu. Ucho przyklejone do gładkiej ścianki odpada w trakcie suszenia.
- Za masywne elementy. Gruba, pełna bryła źle znosi wypał, dlatego figurki wydrąża się od spodu.
Na zajęciach z instruktorką te błędy wychodzą szybko i można je poprawić, zanim praca trafi do pieca.
Lepienie z gliny w Warszawie: zajęcia dla dorosłych
Jeśli chcesz lepić regularnie, w Manoma Ceramics w Wilanowie prowadzimy cykliczne zajęcia ceramiczne dla dorosłych i młodzieży od 15 lat. Spotykamy się raz w tygodniu na 1,5 godziny: w środy od 19:00 do 20:30 i w czwartki od 18:30 do 20:00.
Na zajęciach uczysz się lepić ręcznie różnymi technikami, malować i szkliwić. Każda osoba pracuje we własnym tempie nad wybranym projektem, od drobnych form po większe naczynia i rzeźby. Na pierwszy raz możesz przyjść na pojedyncze zajęcia próbne. Pełną listę zajęć i warsztatów znajdziesz na stronie zajęcia i oferta, a o pracowni przeczytasz w zakładce o nas.
Najczęstsze pytania o lepienie z gliny
Czy lepienie z gliny jest trudne dla początkujących?
Nie, podstawowe techniki lepienia da się opanować na pierwszych zajęciach. Najprościej zacząć od miseczki z kuli gliny, bo wymaga tylko dłoni i cierpliwości. Trudniejsze formy, np. wysokie wazony, przychodzą z praktyką.
Czy do lepienia z gliny potrzebne jest koło garncarskie?
Nie. Koło jest potrzebne tylko do toczenia, a lepienie odbywa się w całości ręcznie. Wystarczą dłonie, wałek do rozwałkowania plastrów i kilka prostych narzędzi do cięcia oraz wygładzania.
Czy z masy samoutwardzalnej można zrobić kubek do picia?
Nie, masa samoutwardzalna nie przechodzi wypału i nie nadaje się na naczynia do jedzenia i picia. Kubek użytkowy powstaje z gliny ceramicznej, która jest wypalana, szkliwiona i wypalana ponownie.
Czym ozdobić glinę przed wypałem?
Przed wypałem glinę zdobi się najczęściej angobami, czyli barwionymi glinkami, oraz odciśniętymi fakturami. Wzór można też wyrysować w lekko podeschniętej glinie. Po pierwszym wypale nakłada się szkliwo, które utrwala kolory i uszczelnia naczynie.
Czy na zajęcia dla dorosłych może przyjść nastolatek?
Tak, cykliczne zajęcia ceramiczne dla dorosłych w Manoma Ceramics są otwarte także dla młodzieży od 15 lat. Młodsze dzieci mają osobne zajęcia dla dzieci i młodzieży oraz zajęcia rodzinne.
Czy na jednych zajęciach próbnych zdążę ulepić i pomalować pracę?
Tak, na pojedynczych zajęciach próbnych możesz ulepić swoją pracę i pomalować ją angobami. Szkliwienie odbywa się po pierwszym wypale, dlatego wymaga drugiego wejścia albo zlecenia szkliwienia transparentnym szkliwem w pracowni.
